Sau 9 ngày công chiếu, Suzume (Suzume no Tojimari) đã thu về 509 triệu NDT tại thị trường Trung Quốc đại lục. Đây cũng đang là phim nhập khẩu có doanh thu cao nhất phòng vé Trung Quốc năm 2023. Trong khi đó tại Nhật Bản, tính đến thời điểm bài viết được đăng tải, tác phẩm đã vượt mốc 14 tỷ yên doanh thu nội địa, cho thấy sức hút rất mạnh của bộ phim cả trong và ngoài nước.
Suzume là dự án mới nhất của đạo diễn Shinkai Makoto sau hai cái tên đình đám Your Name. và Weathering With You. Một lần nữa, ông tiếp tục khai thác dư âm của thảm họa động đất - sóng thần Đông Nhật Bản năm 2011, nhưng lần này câu chuyện đi sâu hơn vào hành trình chữa lành và tái thiết tinh thần của con người sau mất mát.
Phim xoay quanh cô gái trẻ Suzume, người vô tình gặp gỡ Souta - một “người đóng cửa” có nhiệm vụ phong ấn những cánh cửa dẫn tới tai họa. Từ cuộc gặp định mệnh ấy, Suzume bắt đầu chuyến hành trình đi khắp Nhật Bản để tìm và khóa lại những cánh cửa đang mở ra thảm họa.
Trong suốt hành trình đó, cô không chỉ đối diện với hiểm nguy, mà còn dần trải qua những rung động đầu đời, hóa giải khoảng cách với gia đình và cuối cùng học cách chữa lành vết thương trong chính mình. Từ một cô gái mang nhiều tổn thương, Suzume từng bước trở thành người cứu lấy người khác - cũng là cứu lấy bản thân.
Tính đến hiện tại, điểm số của Suzume trên Douban đã giảm nhẹ từ 7,9 xuống còn 7,4. Dù vậy, xét trên nhiều khía cạnh như xây dựng nhân vật, nhịp kể hay chất lượng hình ảnh, bộ phim vẫn cho thấy nỗ lực cân bằng giữa dấu ấn cá nhân và yếu tố thương mại của Shinkai Makoto.
Có thể Suzume chưa phải tác phẩm xuất sắc nhất trong sự nghiệp của ông, nhưng đây vẫn là một bộ phim giải trí chỉn chu, giàu cảm xúc và cho thấy sự trưởng thành rõ rệt trong cách kể chuyện của vị đạo diễn nổi tiếng này.
Từ “đạo diễn phim tình cảm” đến ông hoàng phòng vé anime Nhật
Tại thị trường Trung Quốc, độ nổi tiếng của Shinkai Makoto không hề thua kém Hayao Miyazaki - nhà làm phim huyền thoại từng giành Oscar danh dự cho những đóng góp trọn đời với hoạt hình.
Bỏ qua những tranh luận về vị thế nghệ thuật giữa hai người, xét ở góc độ thương mại, cả Shinkai Makoto lẫn Hayao Miyazaki đều sở hữu lượng người hâm mộ cực lớn cùng sức hút phòng vé đáng nể tại Trung Quốc. Điều đáng nói là thành công ấy không hoàn toàn đến từ thương hiệu IP, mà phần nhiều xuất phát từ chính tên tuổi của đạo diễn.
Theo dữ liệu từ Maoyan, kể từ khi thị trường Trung Quốc bắt đầu thống kê doanh thu phòng vé, đã có 23 phim hoạt hình Nhật Bản cán mốc hơn 100 triệu NDT. Trong số đó, tới 16 phim là bản điện ảnh chuyển thể từ anime truyền hình như Doraemon, One Piece hay Detective Conan. Phim hoạt hình nguyên tác chỉ chiếm 6 tác phẩm, riêng Shinkai Makoto đã đóng góp tới 3 cái tên gồm Your Name., Suzume và Weathering With You. Trong khi đó, Hayao Miyazaki có hai tác phẩm là My Neighbor Totoro và Spirited Away được công chiếu tại Trung Quốc nhiều năm sau thời điểm ra mắt ở Nhật.
Năm 2016, Your Name. trở thành bộ phim đầu tiên của Shinkai Makoto được phát hành chính thức tại Trung Quốc đại lục. Tác phẩm nhanh chóng tạo nên cơn sốt với doanh thu 575 triệu NDT cùng điểm Douban 8,5, đồng thời đưa cái tên Shinkai Makoto bước ra khỏi phạm vi cộng đồng yêu anime để trở thành hiện tượng đại chúng.
Trước đó, ông vốn đã có lượng fan trung thành nhờ những tác phẩm đậm màu sắc thanh xuân như 5 Centimeters per Second hay The Garden of Words. Chính chất tình cảm nhẹ nhàng, day dứt trong các bộ phim này khiến nhiều khán giả gọi ông là “chiến binh thuần ái”. Tuy nhiên ở thời điểm ấy, sức ảnh hưởng của Shinkai vẫn chưa thực sự bùng nổ ngoài cộng đồng anime.
Nhìn lại sự nghiệp của đạo diễn sinh năm 1973, có thể thấy ông từng trải qua hai lần chuyển hướng rõ rệt trong phong cách sáng tác. Chính quá trình này đã giúp Shinkai Makoto định hình dấu ấn cá nhân và từng bước trở thành một đạo diễn hoạt hình thương mại thành công.
Sau các phim dài như The Place Promised in Our Early Days và 5 Centimeters per Second, năm 2011 ông ra mắt Children Who Chase Lost Voices - tác phẩm có phong cách hình ảnh lẫn cách kể chuyện khác biệt đáng kể so với trước đây, thậm chí bị cho là mang nhiều ảnh hưởng từ Hayao Miyazaki. Tuy nhiên bộ phim lại thất bại cả về doanh thu lẫn phản hồi chuyên môn.
Sau cú vấp đó, Shinkai nhanh chóng điều chỉnh hướng đi bằng The Garden of Words - câu chuyện về rung động mơ hồ giữa một nam sinh trung học và cô giáo lớn tuổi hơn mình. Hình ảnh đẹp, không khí dịu nhẹ cùng nỗi buồn thanh xuân man mác giúp bộ phim chạm tới cảm xúc của nhiều khán giả.
Bước ngoặt lớn tiếp theo đến với Your Name.. Từ đây, Shinkai Makoto bắt đầu theo đuổi lối làm phim mang tính thể loại và thương mại rõ rệt hơn. Nếu trước kia ông chủ yếu tập trung vào những tổn thương tuổi trẻ, thì Your Name. đã mở rộng câu chuyện tình yêu của hai nhân vật chính sang bối cảnh hậu thảm họa động đất - sóng thần Nhật Bản năm 2011.
Những ký ức tập thể về thảm họa, cảm giác mất mát và sự đồng cảm trước biến cố đã khiến bộ phim tạo được tiếng vang mạnh mẽ với khán giả quốc tế. Tác phẩm giành nhiều giải thưởng lớn, trong đó có giải Phim hoạt hình xuất sắc của Hiệp hội phê bình phim Los Angeles, đồng thời trở thành phim ăn khách nhất Nhật Bản năm 2016.
Sau thành công đó, Shinkai tiếp tục thực hiện Weathering With You và Suzume - hai bộ phim cũng khai thác những dư âm sau thiên tai. Cùng với Your Name., ba tác phẩm này thường được gọi là “bộ ba thảm họa” của Shinkai Makoto.
Cả ba đều vượt mốc 10 tỷ yên doanh thu tại Nhật Bản, đồng thời giúp ông định hình rõ phong cách đặc trưng của mình: phần hình ảnh trong trẻo đậm chất Nhật, mô-típ “world-kei” - nơi chuyện tình của nhân vật gắn trực tiếp với vận mệnh thế giới - cùng những câu chuyện tình yêu tuổi trẻ vừa lãng mạn vừa nhiều tiếc nuối.
Suzume có thực sự là tác phẩm “tổng hòa” của Shinkai Makoto?
Ngay từ khi công bố lịch chiếu vào ngày 8/2, ê-kíp Suzume đã giới thiệu đây là “tác phẩm kết tinh” của Shinkai Makoto — bộ phim được xem như nơi hội tụ rõ nét nhất những dấu ấn sáng tạo quen thuộc của vị đạo diễn này. Về sau, cụm từ ấy cũng tiếp tục được sử dụng như điểm nhấn chính trong chiến dịch quảng bá phim.
Tuy nhiên, nếu nhìn vào phản hồi từ khán giả lẫn điểm số trên Douban, Suzume vẫn còn khoảng cách khá xa so với Your Name. - tác phẩm từng đạt 8,5 điểm và được xem là đỉnh cao sự nghiệp của Shinkai Makoto trong lòng nhiều người xem. Vì vậy, để gọi Suzume là “tác phẩm hoàn thiện nhất” có lẽ vẫn còn gây tranh cãi.
Dẫu vậy, nếu nói đây là bộ phim cho thấy rõ nhất khả năng cân bằng giữa dấu ấn cá nhân và tư duy thương mại của Shinkai Makoto, thì nhận định ấy hoàn toàn có cơ sở.
Từ cách xây dựng nhân vật, nhịp kể cho tới khâu sản xuất, Suzume đều cho thấy sự tính toán rất kỹ theo hướng điện ảnh đại chúng. Trong một buổi phỏng vấn gần đây, Shinkai Makoto từng chia sẻ rằng ông cố tình tránh kiểu mô-típ “anh hùng cứu mỹ nhân” quen thuộc khi xây dựng nhân vật Suzume. Thay vào đó là hình ảnh một cô gái mạnh mẽ, chủ động - mẫu nhân vật mà theo ông, ngày càng xuất hiện nhiều trong văn học và điện ảnh hiện đại.
Không chỉ vậy, những yếu tố mang tính “lấy lòng khán giả” cũng được cài cắm khá rõ trong phim. Từ chiếc ghế ba chân chạy lon ton đầy hài hước của Souta cho tới hai chú mèo đáng yêu mang tên Daijin, tất cả đều cho thấy khả năng quan sát thị hiếu người xem rất nhạy bén của đạo diễn.
Dưới lớp vỏ quen thuộc của kiểu kể chuyện “world-kei” - nơi số phận nhân vật gắn liền với vận mệnh thế giới - Suzume còn mang cấu trúc đặc trưng của một bộ phim road movie.
Hành trình của Suzume bắt đầu từ Miyazaki, sau đó cùng Souta đi qua Ehime, Kobe, Tokyo rồi cuối cùng trở về Iwate - quê hương của cô. Trên suốt chặng đường ấy, bộ phim đan xen nhiều tuyến cảm xúc: từ rung động đầu đời giữa Suzume và Souta, sự hòa giải với người dì cho tới quá trình chữa lành những tổn thương sâu kín trong lòng cô gái trẻ.
Chính cách triển khai này khiến bộ phim dù mang chủ đề thiên tai và mất mát nhưng vẫn giữ được nhịp điệu khá nhẹ nhàng, dễ xem và giàu tính giải trí.
Trong một cuộc phỏng vấn trước đây, Shinkai Makoto cũng từng nói ông không muốn khán giả trẻ cảm thấy nhàm chán khi xem phim của mình. Vì vậy, Suzume được thêm vào khá nhiều cảnh hành động với nhịp độ nhanh, tạo cảm giác như đang xem một trò chơi “đánh boss”.
“Tôi muốn trong thời lượng có hạn, bộ phim vẫn mang tới liên tục những cao trào để khán giả cảm thấy thỏa mãn”, nam đạo diễn chia sẻ.
Một điểm nổi bật khác của phim là phần hình ảnh. Hành trình của Suzume gần như trải dài khắp nước Nhật, và Shinkai Makoto tiếp tục phát huy thế mạnh quen thuộc khi tái hiện từ vùng quê, ngoại ô cho tới đô thị bằng phong cách hoạt hình vừa lãng mạn vừa chân thực.
Không ít khán giả sau khi xem phim đã để lại nhận xét kiểu: “Khung hình nào cũng có thể chụp lại làm hình nền”.
Về mặt kỹ thuật, Suzume cũng được đầu tư lớn hơn đáng kể so với các tác phẩm trước. Theo nhiều nguồn tin, bộ phim có gần 2.000 cảnh quay - nhiều hơn Your Name. (khoảng 1.600 cảnh) và Weathering With You (khoảng 1.700 cảnh).
Để thể hiện nhân vật Souta trong hình dạng chiếc ghế, ê-kíp thậm chí còn bổ sung riêng vị trí “diễn xuất nhân vật CG” trong quá trình sản xuất.
Các phân cảnh thiên tai cũng được xây dựng theo hướng hoành tráng và giàu cảm giác thị giác hơn trước. Hình ảnh “con giun” đỏ khổng lồ lơ lửng trên bầu trời - thứ gây ra động đất trong phim - nhiều lần xuất hiện với cảm giác vừa kỳ dị vừa ngột ngạt.
Khi Suzume bước qua “cánh cửa” để tiến vào thế giới bên kia, bộ phim cũng liên tục tái hiện những khung cảnh hậu thảm họa như biển lửa, đất cháy đen hay tàu thuyền mắc kẹt trên nóc các tòa nhà cao tầng. Những hình ảnh ấy khiến người xem cảm nhận rõ hơn sự khốc liệt của thiên tai, đồng thời tạo nên cảm giác choáng ngợp đặc trưng trong phim của Shinkai Makoto.
Nhìn tổng thể, có thể thấy Shinkai Makoto ngày càng chủ động tiến gần hơn tới thị hiếu đại chúng. Bản thân ông cũng không ngại thừa nhận điều đó.
“Tôi có một đội ngũ hơn 1.000 người và những bộ phim doanh thu hàng trăm triệu USD. Tôi không làm phim nghệ thuật thuần túy, nên đương nhiên phải hiểu thị trường thích gì và khán giả muốn xem điều gì. Quan sát nhu cầu khán giả chính là công việc của tôi”, nam đạo diễn nói.
Vì sao Suzume tạo nên cơn sốt tại Trung Quốc?
Theo dữ liệu từ nền tảng Dengta, chỉ một ngày trước khi chính thức ra rạp, Suzume đã vượt mốc 100 triệu NDT doanh thu vé đặt trước. Với một bộ phim hoạt hình vốn được xem là khá “kén khán giả”, đây là thành tích rất đáng chú ý. Tính đến thời điểm bài viết được đăng tải, doanh thu của phim đã vượt 509 triệu NDT.
Sức nóng của Suzume tất nhiên đến từ tên tuổi của Shinkai Makoto, nhưng thành công này cũng gắn chặt với chiến dịch quảng bá được đầu tư bài bản.
Từ lúc công bố lịch chiếu cho tới ngày ra mắt, bộ phim có tới hơn một tháng rưỡi để triển khai truyền thông. Khoảng thời gian đủ dài giúp ê-kíp liên tục tạo độ phủ và tiếp cận đúng nhóm khán giả mục tiêu.
Trên mạng xã hội Trung Quốc, hàng loạt chủ đề liên quan tới phim từng leo top tìm kiếm như “Shinkai Makoto sang Trung Quốc quảng bá”, “Châu Thâm hát ca khúc chủ đề tiếng Trung cho Suzume” hay “Lời hẹn ba năm của Shinkai Makoto và Suzume”. Song song đó là nhiều buổi giao lưu trực tiếp cùng các hoạt động hợp tác với nền tảng ứng dụng để khuấy động sức nóng cho phim.
Một yếu tố khác giúp Suzume thu hút sự chú ý nằm ở chính chuyến đi Trung Quốc của Shinkai Makoto.
Kể từ năm 2020, ông là đạo diễn phim nhập khẩu đầu tiên trực tiếp tới Trung Quốc để quảng bá tác phẩm mới. Trong suốt chuyến đi, Shinkai xuất hiện với tần suất dày đặc cả online lẫn offline.
Chỉ trong vài ngày, ông liên tục tham gia phỏng vấn, livestream giao lưu với khán giả và thường xuyên cập nhật trải nghiệm ăn uống, sinh hoạt tại Trung Quốc lên mạng xã hội cá nhân. Những chủ đề như “Bữa ăn công tác Trung - Hàn của Shinkai Makoto”, “Shinkai Makoto thích The Legend of Hei” hay “Shinkai Makoto nói cảm ơn Trung Quốc” đều từng lọt top thịnh hành trên Weibo, giúp bộ phim được nhắc đến liên tục.
Ở khâu phát hành, đơn vị phân phối Taopiaopiao cũng xác định rõ nhóm khán giả trọng tâm là giới trẻ và sinh viên. Nhiều buổi chiếu sớm, giao lưu được tổ chức gần khu vực trường học. Đặc biệt, buổi công chiếu đầu tiên của Suzume tại Trung Quốc còn diễn ra ở Đại học Bắc Kinh.
Tại đây, Shinkai Makoto đã trực tiếp trò chuyện với sinh viên, ký tặng và chụp ảnh cùng người hâm mộ. Chiến lược này nhanh chóng cho thấy hiệu quả rõ rệt.
Theo dữ liệu từ Maoyan, nhóm khán giả dưới 20 tuổi chiếm tới 34,7% lượng người quan tâm tới Suzume, trong khi nhóm từ 20 đến 24 tuổi chiếm 31,6%.
Kết quả này không quá khó hiểu. Một mặt, câu chuyện thanh xuân và tình cảm trong Suzume vốn phù hợp với thị hiếu giới trẻ. Mặt khác, phần lớn khán giả từng theo dõi phim của Shinkai Makoto suốt nhiều năm qua đều thuộc thế hệ 9x và 2000.
Ở góc độ thị trường, thành công của Suzume cũng phản ánh sự thay đổi trong gu xem phim của khán giả Trung Quốc thời gian gần đây.
Sau mùa phim Tết, hàng loạt bom tấn Hollywood như Black Panther: Wakanda Forever, Ant-Man and the Wasp: Quantumania hay Shazam! Fury of the Gods lần lượt ra rạp, nhưng sức hút của dòng phim siêu anh hùng đã giảm rõ rệt.
Đơn cử như Ant-Man and the Wasp: Quantumania chỉ thu về khoảng 272 triệu NDT, thấp hơn khá nhiều so với dự đoán ban đầu của giới chuyên môn.
Trong bối cảnh nhu cầu xem phim ngoại tại rạp tăng trở lại sau dịch, một bộ anime có phong cách rõ ràng, hình ảnh nổi bật và cảm xúc dễ chạm tới người xem như Suzume gần như trở thành lựa chọn rất hấp dẫn với khán giả đại chúng.
Nhìn tổng thể, dù chưa phải tác phẩm hoàn hảo nhất của Shinkai Makoto, Suzume vẫn cho thấy bước tiến mới của ông trong việc dung hòa dấu ấn cá nhân với tư duy làm phim thương mại.
Sức hút của bộ phim tại Trung Quốc cũng phần nào chứng minh rằng thị trường hoạt hình vẫn còn lượng lớn khán giả tiềm năng chưa được khai thác hết.
Ở một góc độ khác, hành trình chuyển mình của Shinkai Makoto trong nhiều năm qua cũng đem lại không ít gợi mở cho ngành hoạt hình châu Á nói chung: làm sao để vẫn giữ được cá tính sáng tạo riêng nhưng đồng thời tiếp cận được số đông khán giả.
Và có lẽ, đó cũng là bài toán mà nhiều nhà làm phim hoạt hình Việt Nam sẽ còn tiếp tục đi tìm lời giải trong tương lai.
