Nhiều người nghĩ phơi nắng giúp ngừa Alzheimer, nhưng bác sĩ cảnh báo: Phơi nắng sai cách có thể gây hại cho não bộ
Nhiều người lớn tuổi vẫn tin rằng tắm nắng là một cách đơn giản để tăng cường sức khỏe, bổ sung vitamin D và phòng ngừa sa sút trí tuệ. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, lợi ích này chỉ đạt được khi phơi nắng đúng cách. Nếu lạm dụng hoặc chọn sai thời điểm, việc tắm nắng không những không bảo vệ não bộ mà còn có thể làm tăng nguy cơ suy giảm nhận thức.
Bà Trương, 61 tuổi, là một ví dụ điển hình. Tin rằng càng phơi nắng lâu càng tốt cho sức khỏe, đặc biệt là giúp ngăn ngừa bệnh Alzheimer, bà duy trì thói quen ngồi ngoài ban công dưới nắng gắt vào giữa trưa hơn một giờ mỗi ngày suốt nhiều tháng.
Sau khoảng nửa năm, gia đình bắt đầu nhận thấy bà thường xuyên quên trước quên sau, vừa đặt đồ xuống đã không nhớ để ở đâu, liên tục hỏi đi hỏi lại một vấn đề và phản ứng cũng chậm hơn trước.
Kết quả thăm khám cho thấy bà xuất hiện dấu hiệu suy giảm nhận thức mức độ nhẹ. Theo bác sĩ, một trong những nguyên nhân đáng chú ý chính là thói quen phơi nắng kéo dài dưới ánh nắng gay gắt vào giữa trưa – điều tưởng như có lợi cho sức khỏe nhưng lại âm thầm gây áp lực lên não bộ.
Phơi nắng có thực sự giúp phòng ngừa sa sút trí tuệ?
Từ lâu, ánh nắng mặt trời được xem là nguồn vitamin D tự nhiên giúp xương chắc khỏe, cải thiện tâm trạng và hỗ trợ giấc ngủ. Chính vì vậy, nhiều người cho rằng càng tiếp xúc với ánh nắng nhiều thì càng tốt cho não bộ.
Tuy nhiên, các nghiên cứu theo dõi dài hạn cho thấy mối liên hệ giữa thời gian phơi nắng và nguy cơ mắc chứng sa sút trí tuệ không phải là mối quan hệ tuyến tính "càng nhiều càng tốt".
Các chuyên gia mô tả đây là mối liên hệ dạng chữ J: phơi nắng quá ít hoặc quá nhiều đều có thể gây ảnh hưởng bất lợi đến chức năng nhận thức.
Một nghiên cứu theo dõi hơn 360.000 người trong khoảng 9 năm cho thấy thời lượng tiếp xúc ánh nắng trung bình khoảng 1,5 giờ mỗi ngày được xem là phù hợp. Vào mùa hè, thời gian lý tưởng khoảng 2 giờ/ngày, trong khi mùa đông khoảng 1 giờ/ngày.
Khi được tiếp xúc với ánh nắng ở mức hợp lý, cơ thể sẽ tăng tổng hợp vitamin D, đồng thời hỗ trợ điều hòa melatonin và serotonin – những chất có vai trò quan trọng đối với giấc ngủ, tâm trạng và hoạt động của hệ thần kinh.
Ngược lại, ở người trung niên và cao tuổi, khả năng điều hòa sinh lý của cơ thể suy giảm theo tuổi tác. Việc thường xuyên phơi nắng quá lâu dưới ánh nắng gay gắt có thể làm gia tăng stress oxy hóa, tạo ra nhiều gốc tự do gây tổn thương tế bào thần kinh và thúc đẩy quá trình lão hóa não.
Nhiều người cao tuổi hiện nay vẫn duy trì thói quen phơi nắng bất kể thời điểm nào trong ngày, cho rằng càng ngồi lâu dưới nắng thì hiệu quả dưỡng sinh càng cao. Thực tế, quan niệm này có thể phản tác dụng.
Phơi nắng sai cách có thể làm rối loạn đồng hồ sinh học, ảnh hưởng đến hệ mạch máu não và chức năng thần kinh. Điều này lý giải vì sao không ít người dù thường xuyên tắm nắng trong nhiều năm nhưng trí nhớ vẫn suy giảm, phản xạ ngày càng chậm chạp.
Nói cách khác, phơi nắng đúng cách có thể mang lại lợi ích cho sức khỏe, còn phơi nắng sai cách lại trở thành yếu tố làm tăng nguy cơ tổn thương não bộ.
Những tác động âm thầm khi duy trì thói quen phơi nắng không khoa học
Các chuyên gia cho rằng tổn thương não thường không xuất hiện ngay lập tức mà tích tụ dần theo thời gian. Nếu duy trì việc phơi nắng quá mức trong thời gian dài, cơ thể có thể phát đi nhiều tín hiệu cảnh báo.
Trí nhớ suy giảm, hay quên hơn
Tiếp xúc quá lâu với ánh nắng mạnh có thể làm gia tăng stress oxy hóa trong cơ thể, ảnh hưởng đến vùng hồi hải mã (hippocampus) – khu vực đóng vai trò quan trọng đối với quá trình ghi nhớ và lưu trữ thông tin.
Khi khu vực này bị tổn thương kéo dài, khả năng ghi nhớ ngắn hạn có thể suy giảm, dẫn đến tình trạng hay quên, thường xuyên bỏ sót các công việc hoặc sự việc trong sinh hoạt hằng ngày.
Rối loạn đồng hồ sinh học, chất lượng giấc ngủ giảm sút
Ánh sáng cường độ mạnh vào giữa trưa có thể ảnh hưởng đến quá trình tiết melatonin – hormone giúp điều hòa giấc ngủ.
Ở người lớn tuổi vốn đã dễ gặp các vấn đề về giấc ngủ, việc thường xuyên tiếp xúc với nắng gắt trong thời gian dài có thể khiến tình trạng mất ngủ, ngủ chập chờn hoặc thức giấc sớm trở nên nghiêm trọng hơn. Thiếu ngủ kéo dài cũng là một trong những yếu tố làm tăng nguy cơ suy giảm nhận thức.
Dễ cáu gắt, giảm khả năng tập trung
Việc tiếp xúc với ánh nắng không điều độ có thể làm mất cân bằng serotonin trong não, từ đó ảnh hưởng đến tâm trạng và khả năng tập trung.
Một số người xuất hiện biểu hiện dễ bực bội, phản ứng chậm, giảm khả năng chú ý nhưng thường nhầm lẫn đây là dấu hiệu lão hóa tự nhiên.
Rối loạn chuyển hóa vitamin D
Vitamin D có vai trò quan trọng đối với sức khỏe thần kinh. Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa với việc phơi nắng càng nhiều càng tốt.
Các chuyên gia cho rằng việc tiếp xúc ánh nắng quá mức trong thời gian dài có thể làm ảnh hưởng đến quá trình chuyển hóa bình thường của cơ thể, đồng thời gây tổn hại hàng rào bảo vệ da và hệ vi tuần hoàn, từ đó tác động gián tiếp đến sức khỏe não bộ.
4 nguyên tắc phơi nắng đúng cách để bảo vệ sức khỏe
1. Kiểm soát thời gian phơi nắng
Không nên ngồi dưới nắng liên tục quá lâu. Tổng thời gian tiếp xúc ánh nắng mỗi ngày nên duy trì ở mức hợp lý, khoảng 1–2 giờ tùy mùa và điều kiện thời tiết.
Có thể chia thành hai lần trong ngày, mỗi lần khoảng 30–40 phút thay vì phơi nắng liên tục trong nhiều giờ.
2. Tránh khung giờ nắng gắt
Thời điểm thích hợp thường là khoảng 9–10 giờ sáng hoặc sau 16 giờ chiều.
Đây là lúc ánh nắng dịu hơn, giúp cơ thể tổng hợp vitamin D mà giảm nguy cơ bị tác động bởi tia UV cường độ cao.
Nên hạn chế phơi nắng trong khoảng từ 11 giờ đến 15 giờ – thời gian tia cực tím thường đạt mức mạnh nhất trong ngày.
3. Ưu tiên không gian thoáng khí
Ngồi trong môi trường thông thoáng ngoài trời thường hiệu quả hơn so với phơi nắng qua lớp kính cửa sổ.
Kính có thể cản một phần tia UV cần thiết cho quá trình tổng hợp vitamin D, đồng thời khiến không gian trở nên bí bách, nóng bức hơn.
4. Bổ sung nước sau khi tắm nắng
Sau khi tiếp xúc với ánh nắng, cơ thể mất nước nhanh hơn bình thường. Uống đủ nước giúp duy trì tuần hoàn máu ổn định, hỗ trợ hoạt động của tim mạch và não bộ.
Kết luận
Ánh nắng mặt trời mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe, đặc biệt với người trung niên và cao tuổi. Tuy nhiên, điều quan trọng không nằm ở việc phơi nắng càng lâu càng tốt mà là phơi nắng đúng thời điểm, đúng thời lượng và phù hợp với thể trạng.
Một thói quen tưởng chừng vô hại nếu thực hiện sai cách trong thời gian dài vẫn có thể trở thành yếu tố ảnh hưởng đến sức khỏe. Vì vậy, thay vì "tắm nắng bất chấp", người cao tuổi nên lựa chọn cách tiếp xúc ánh nắng khoa học để thực sự nhận được những lợi ích mà thiên nhiên mang lại.
