Nhiều người trung niên và cao tuổi thường truyền tai nhau rằng chỉ cần ngừng ăn tỏi và ớt, các cục máu đông trong cơ thể sẽ dần được loại bỏ, mạch máu cũng trở nên thông thoáng hơn. Thậm chí, không ít bài đăng trên mạng còn gắn thông tin này với các nghiên cứu khoa học khiến nhiều người tin là thật.
Bà Trương, 60 tuổi, sau khi nghỉ hưu đặc biệt quan tâm đến việc chăm sóc sức khỏe. Cách đây vài tháng, bà đọc được một bài viết trên mạng cho rằng các nhà nghiên cứu đã chứng minh việc kiêng hoàn toàn tỏi và ớt có thể giúp làm sạch mạch máu, ngăn ngừa huyết khối.
Vốn có chỉ số mỡ máu hơi cao, bà lập tức thay đổi chế độ ăn uống. Suốt ba tháng liền, bà gần như không đụng đến tỏi, hành, gừng hay bất kỳ món ăn cay nào, chỉ duy trì thực đơn thanh đạm.
Tuy nhiên, trong đợt khám sức khỏe định kỳ gần đây, kết quả khiến bà bất ngờ. Mảng bám ở động mạch cảnh không hề giảm, trong khi chỉ số mỡ máu còn tăng nhẹ.
Điều này khiến bà băn khoăn: Nếu đã kiêng khem nghiêm ngặt như vậy, vì sao tình trạng mạch máu vẫn không cải thiện?
Không ăn tỏi, ớt có giúp làm tan huyết khối?
Các chuyên gia khẳng định, hiện không có bằng chứng khoa học đáng tin cậy nào cho thấy chỉ cần ngừng ăn tỏi và ớt là huyết khối sẽ tự tiêu biến hoặc mạch máu được "làm sạch".
Đây là cách diễn giải sai lệch hoặc cắt ghép thông tin từ một số nghiên cứu, dẫn đến hiểu nhầm trong cộng đồng.
Trên thực tế, sự hình thành huyết khối là kết quả của nhiều yếu tố kết hợp như tổn thương thành mạch, máu đặc hơn bình thường, rối loạn chuyển hóa lipid, tuần hoàn máu chậm, cùng với các bệnh lý như tăng huyết áp, tiểu đường, béo phì hoặc thói quen hút thuốc, thức khuya, ít vận động.
Do đó, việc chỉ loại bỏ một vài loại gia vị khỏi bữa ăn hoàn toàn không thể tác động đến cơ chế hình thành huyết khối.
Nhiều người cho rằng tỏi và ớt gây kích thích mạch máu, làm tình trạng tắc nghẽn nghiêm trọng hơn. Tuy nhiên, điều này chưa hoàn toàn chính xác.
Trong tỏi có chứa allicin - một hợp chất được nghiên cứu với khả năng hỗ trợ hạn chế sự kết tập bất thường của tiểu cầu, từ đó góp phần giảm nguy cơ hình thành cục máu đông.
Trong khi đó, capsaicin - hoạt chất tạo vị cay trong ớt - có thể giúp thúc đẩy tuần hoàn máu và hỗ trợ quá trình trao đổi chất ở mức độ nhất định.
Một số nghiên cứu chỉ đề cập rằng việc tiêu thụ quá nhiều tỏi sống hoặc thức ăn quá cay trong thời gian dài có thể gây kích ứng đường tiêu hóa, làm tăng phản ứng viêm trong cơ thể. Điều đó không đồng nghĩa với việc ăn tỏi hay ớt sẽ gây huyết khối, càng không có nghĩa rằng kiêng hoàn toàn hai loại thực phẩm này sẽ giúp thông mạch máu.
Ăn quá nhiều hoặc kiêng tuyệt đối đều không tốt
Ăn quá nhiều tỏi và ớt có thể gây áp lực cho cơ thể
Dù có một số lợi ích nhất định, việc tiêu thụ quá mức các thực phẩm cay nóng lại tiềm ẩn nhiều rủi ro.
Lượng capsaicin quá cao có thể liên tục kích thích niêm mạc dạ dày, gây đau dạ dày, trào ngược hoặc viêm đường tiêu hóa. Điều này ảnh hưởng đến khả năng hấp thu dinh dưỡng và làm rối loạn quá trình chuyển hóa.
Tương tự, ăn quá nhiều tỏi sống cũng có thể gây khó chịu đường tiêu hóa và ảnh hưởng đến sự cân bằng hệ vi sinh đường ruột.
Kiêng hoàn toàn cũng khiến cơ thể mất đi lợi ích tự nhiên
Việc loại bỏ hoàn toàn tỏi và ớt khỏi khẩu phần ăn không giúp làm tan huyết khối.
Ngược lại, cơ thể có thể mất đi nguồn hợp chất sinh học tự nhiên có lợi cho sức khỏe tim mạch.
Tỏi với lượng vừa phải có thể hỗ trợ kiểm soát độ nhớt của máu, trong khi ớt sử dụng hợp lý giúp thúc đẩy tuần hoàn. Đây không phải là "thần dược", nhưng cũng không phải thực phẩm cần tránh tuyệt đối đối với người khỏe mạnh.
Tin vào tin đồn, bỏ quên các yếu tố nguy cơ thực sự
Điều đáng lo nhất là nhiều người dành toàn bộ sự chú ý vào việc kiêng khem một vài loại thực phẩm nhưng lại bỏ qua những nguyên nhân quan trọng hơn.
Không ít người ngừng ăn đồ cay nhưng vẫn duy trì chế độ ăn nhiều dầu mỡ, nhiều muối, ít vận động, thường xuyên thức khuya hoặc hút thuốc lá.
Chính những yếu tố này mới là thủ phạm hàng đầu thúc đẩy quá trình xơ vữa động mạch và làm tăng nguy cơ hình thành huyết khối.
Muốn bảo vệ mạch máu, nên ăn tỏi và ớt như thế nào?
Theo các khuyến nghị dinh dưỡng hiện nay, điều quan trọng không phải là loại bỏ hoàn toàn một loại thực phẩm nào đó mà là sử dụng hợp lý.
Kiểm soát lượng ăn
Tỏi có thể được sử dụng với lượng vừa phải mỗi ngày. Khi được chế biến chín, tỏi vẫn giữ được nhiều hoạt chất có lợi đồng thời giảm kích ứng đường tiêu hóa.
Đối với ớt, nên lựa chọn mức độ cay phù hợp với thể trạng, tránh ăn quá cay hoặc quá thường xuyên.
Cân nhắc theo tình trạng sức khỏe
Những người mắc bệnh dạ dày, viêm loét tiêu hóa, tăng huyết áp chưa kiểm soát tốt hoặc một số bệnh lý đặc biệt nên hạn chế các món ăn cay nóng theo hướng dẫn của bác sĩ.
Ngược lại, người khỏe mạnh không cần kiêng tuyệt đối nếu cơ thể dung nạp tốt.
Tập trung vào các yếu tố cốt lõi
Để phòng ngừa huyết khối và bảo vệ hệ tim mạch, điều quan trọng hơn cả là:
Duy trì chế độ ăn ít muối, ít đường và hạn chế chất béo bão hòa.
Tập thể dục đều đặn ít nhất 30 phút mỗi ngày.
Ngủ đủ giấc, tránh thức khuya kéo dài.
Bỏ thuốc lá, hạn chế rượu bia.
Theo dõi định kỳ huyết áp, đường huyết và mỡ máu.
Những thói quen này mang lại hiệu quả rõ ràng hơn nhiều so với việc tranh cãi nên hay không nên ăn tỏi, ăn ớt.
Không có thực phẩm "thần kỳ"
Các chuyên gia cho rằng trong dinh dưỡng không tồn tại khái niệm thực phẩm chữa được mọi bệnh hay thực phẩm tuyệt đối có hại.
Tỏi và ớt chỉ là những gia vị quen thuộc trong bữa ăn hằng ngày. Khi được sử dụng đúng cách, kết hợp với rau xanh, ngũ cốc nguyên hạt và nguồn đạm chất lượng, chúng có thể góp phần duy trì sức khỏe tổng thể.
Điều quan trọng nhất vẫn là chế độ ăn cân bằng cùng lối sống lành mạnh. Đó mới là nền tảng giúp bảo vệ mạch máu và giảm nguy cơ huyết khối về lâu dài.
