Cậu bé nhà hàng xóm đang học cấp 2 dạo gần đây thường ngồi thẫn thờ bên cửa sổ. Mỗi lần mẹ nhắc chuyện học là làm cho có lệ.
Còn con gái của người họ hàng thì cứ đến giờ tập piano lại liên tục xin đi vệ sinh để “trốn” luyện đàn.
Những cảnh tượng như vậy khiến không ít cha mẹ vừa sốt ruột vừa bất lực: Càng thúc ép, vì sao con lại càng chống đối?
Thực ra, điều trẻ cần không phải áp lực, mà là được khơi dậy động lực từ bên trong.
Bởi sự cố gắng bền vững chưa bao giờ đến từ việc bị ép phải tiến lên. Nó bắt nguồn từ cảm giác được tự lựa chọn, có mục tiêu rõ ràng và niềm vui khi tự mình làm được điều gì đó.
Dưới đây là 3 cách đã được nhiều chuyên gia giáo dục khuyến khích, giúp cha mẹ từng bước đánh thức “ngọn lửa” ấy ở con.
1. Biến “con phải học” thành “con muốn học”
Một người mẹ từng rất đau đầu vì con gái không thích đọc sách. Sau đó, chị quyết định giao toàn quyền chọn sách cho con:
“Muốn mượn gì ở thư viện cũng được, thích mua cuốn nào con tự quyết.”
Không ngờ chỉ sau 3 tháng, cô bé chủ động đọc hết cả bộ Harry Potter, còn tự viết cảm nhận để tham gia cuộc thi viết.
Các nhà tâm lý học cho rằng, khi trẻ cảm thấy mình có quyền quyết định, động lực nội tại sẽ dễ dàng được kích hoạt hơn.
Trong cuộc sống hằng ngày, cha mẹ có thể thử:
Thay vì áp đặt lớp học thêm, hãy cùng con bàn bạc rồi để con chọn 1-2 môn muốn trải nghiệm.
Khi lập kế hoạch học tập, hỏi ý kiến con trước: “Theo con nên học Toán hay tiếng Anh trước?”
Thỉnh thoảng cho phép con đổi một buổi học ngoại khóa để đi dã ngoại, tham quan bảo tàng hay khu khoa học.
Điều quan trọng là “trao quyền” không có nghĩa buông lỏng hoàn toàn.
Ví dụ, con có thể được quyền không học một lớp năng khiếu nào đó, nhưng vẫn cần duy trì những thói quen cơ bản như đọc sách mỗi ngày 30 phút.
2. Giúp con nhìn thấy ý nghĩa của việc học
Con trai của một người bạn từng cực kỳ ghét học từ vựng tiếng Anh.
Sau đó, hai bố con nghĩ ra một trò chơi nhỏ: cứ nhớ được 50 từ mới sẽ mở khóa một mảnh bản đồ thành phố. Khi đủ 6 mảnh, cậu bé sẽ được đổi lấy tấm vé đi quan sát thiên văn bằng chiếc kính viễn vọng mà em yêu thích.
Nửa năm sau, vốn từ của cậu tăng rõ rệt, thậm chí còn chủ động rủ bạn bè lập câu lạc bộ kịch tiếng Anh.
Nghiên cứu thần kinh học cho thấy, bộ não thường ghi nhớ lâu hơn với những mục tiêu có sự kết nối cảm xúc.
Cha mẹ có thể áp dụng bằng những cách đơn giản như:
Gắn việc học với tình huống thực tế, chẳng hạn chơi trò đoán tên tiếng Anh của đồ vật khi đi siêu thị.
Kể cho con nghe hành trình nỗ lực của những người con yêu thích như vận động viên, ca sĩ hay nhà khoa học.
Tạo “sân khấu” để con thể hiện thành quả, ví dụ tổ chức một buổi biểu diễn nhỏ trong gia đình sau khi con học được bản nhạc mới.
Trẻ con không thích những lời giáo huấn sáo rỗng. Điều khiến các em thay đổi là khi thực sự cảm nhận được kiến thức có ích cho cuộc sống của mình.
Giống như người đi biển cần ngọn hải đăng để xác định phương hướng, trẻ cũng cần một mục tiêu đủ rõ để có thể kiên trì giữa những ngày lặp đi lặp lại.
Đôi khi chỉ một phần thưởng nhỏ hay lời ghi nhận đúng lúc cũng đủ tạo nên vòng lặp tích cực lâu dài.
3. Tạo thử thách “vừa đủ khó” để con có cảm giác chinh phục
Một giáo viên từng áp dụng “phương pháp 3 bước” rất hiệu quả với học sinh của mình.
Bước đầu tiên là đặt ra mục tiêu nhỉnh hơn khả năng hiện tại một chút, ví dụ tăng số lần nhảy dây liên tục từ 50 lên 70.
Bước thứ hai, ngay khi học sinh hoàn thành, cô sẽ khen cụ thể:
“Hôm nay con giữ nhịp rất tốt”, thay vì chỉ nói “giỏi lắm”.
Cuối cùng, khi trẻ tiến bộ, mức độ thử thách sẽ tăng dần và thành quả cũng được ghi nhận công khai trên bảng lớp.
Nhờ cách này, một học sinh từng đứng cuối lớp đã vươn lên nhóm đầu chỉ sau một năm.
Các nghiên cứu về não bộ cho thấy, cảm giác hưng phấn mạnh nhất thường xuất hiện vào khoảnh khắc con người vượt qua được một thử thách vừa sức.
Để áp dụng hiệu quả, cha mẹ nên:
Chia mục tiêu lớn thành nhiều chặng nhỏ dễ thực hiện.
Tập trung ghi nhận quá trình thay vì chỉ nhìn kết quả.
Dùng bảng theo dõi tiến bộ hoặc cột mốc hoàn thành thay cho việc so sánh điểm số.
Cũng giống như hạt giống cần thời gian để bén rễ và lớn lên, sự tự tin của trẻ được nuôi dưỡng từ rất nhiều thành công nhỏ tích lũy mỗi ngày.
Lời kết
Chiều muộn trong khu vườn chung cư, người mẹ từng tất bật chạy theo đút cơm cho con giờ đang ngồi đọc sách trên ghế đá.
Cách đó không xa, đứa trẻ chăm chú xây lâu đài cát của riêng mình.
Có lẽ, bản chất của giáo dục không nằm ở việc liên tục thúc ép con tiến về phía trước, mà là biết cách trở thành người thắp lửa và đồng hành.
Khi cha mẹ bớt đi sự kiểm soát vì lo lắng, thay vào đó là một môi trường đủ an toàn, đủ tin tưởng và đủ khích lệ, động lực bên trong của trẻ sẽ dần được đánh thức theo cách tự nhiên nhất.
