Sau mỗi kỳ kiểm tra, cảnh quen thuộc ở cổng trường thường là câu hỏi:
“Làm bài ổn không con?”
Vài ngày sau lại tiếp tục:
“Phát bài chưa?”, “Được bao nhiêu điểm?”
Có đứa trẻ né tránh không muốn trả lời, có em thì im lặng, mặt buồn rười rượi. Với nhiều học sinh, điểm số giống như một áp lực luôn lơ lửng trên đầu.
Bởi đã học thì sẽ có kiểm tra, mà kiểm tra thì tất nhiên đi kèm điểm số.
Vì thế, tâm trạng trong gia đình cũng ít nhiều bị ảnh hưởng theo kết quả học tập của con. Khi con thi không tốt, cả nhà dễ rơi vào trạng thái nặng nề: con buồn, cha mẹ lo lắng. Ngược lại, nếu điểm cao hơn mong đợi, không khí lại vui vẻ, nhẹ nhõm hơn hẳn.
Nhiều người nói vui rằng: “Bảng điểm của con chính là phong vũ biểu của gia đình”.
Thực ra, trẻ không thích bị hỏi dồn về điểm số cũng giống như người lớn không thích bị hỏi thu nhập. Đó là một vấn đề khá nhạy cảm.
Vậy làm sao để nói chuyện với con về chuyện học hành mà không khiến mối quan hệ thêm áp lực, thậm chí còn giúp con có động lực hơn? Thực tế, điều này cần một chút tinh tế từ cha mẹ.
1. Khi con chưa muốn nói, đừng ép
Mỗi lần nhắc đến điểm số, vô hình trung cha mẹ đang đánh giá năng lực học tập của con. Người lớn thường không kiềm được mà đưa ra nhận xét theo góc nhìn của mình, trong khi trẻ cũng có những áp lực riêng.
Có em đã cố gắng rất nhiều nhưng kết quả chưa như mong muốn, nên khi nhìn bạn bè điểm cao hơn sẽ dễ sinh cảm giác thất bại. Về nhà lại bị hỏi thêm, tâm trạng càng nặng nề.
Cũng có những học sinh đặt kỳ vọng vào bản thân quá lớn. Các em tin mình sẽ đạt điểm cao, nhưng khi kết quả không như mong đợi, khoảng cách giữa kỳ vọng và thực tế khiến tâm lý bị hụt hẫng.
Trong những lúc như vậy, nếu con không muốn nói về điểm số, cha mẹ nên tạm thời gác chủ đề này lại.
Ngược lại, nếu con chủ động chia sẻ, phụ huynh có thể cùng con đặt mục tiêu cho lần kiểm tra tiếp theo thay vì chỉ xoáy vào kết quả hiện tại.
Cha mẹ có thể nhẹ nhàng nói với con:
“Ba mẹ quan tâm cả kết quả học và cảm xúc của con. Nếu bây giờ con chưa muốn nói thì mình để sau cũng được. Con sửa lại những câu sai trước nhé, khi nào muốn chia sẻ thì mình nói chuyện tiếp.”
Đôi khi, sự “né tránh tạm thời” không phải là thờ ơ, mà là cho con một khoảng lùi để ổn định cảm xúc, tránh bị mắc kẹt trong áp lực điểm số.
2. Đừng chỉ nhìn điểm, hãy nhìn sự cố gắng của con
Có lần trong bữa cơm tối, cậu con trai lớn hào hứng khoe vừa đứng nhất lớp trong kỳ thi tháng.
Người mẹ lập tức động viên con:
“Con đã rất cố gắng rồi. Nhưng đừng vì một lần đạt điểm cao mà chủ quan nhé. Mỗi kỳ thi chỉ là cách để kiểm tra xem mình đã nắm chắc kiến thức giai đoạn trước hay chưa thôi. Sau đó vẫn phải tiếp tục cố gắng với những bài học mới.”
Trong khi đó, cậu em trai học lực không nổi bật bằng anh, nhưng luôn chăm chỉ. Có hôm buồn ngủ díp cả mắt vẫn cố ngồi hoàn thành bài tập.
Người mẹ cũng nói với các con rằng:
“Có hai con là điều khiến mẹ thấy rất hạnh phúc. Chỉ cần các con nghiêm túc và nỗ lực trong học tập là được. Điểm số chỉ phản ánh một phần kết quả thôi. Dù cao hay thấp thì mình vẫn tiếp tục cố gắng.”
Sau câu nói ấy, cả hai đứa trẻ đều cười rất vui.
Người anh không vì điểm cao mà tự mãn. Người em cũng không chìm trong cảm giác tự ti chỉ vì kết quả chưa tốt. Điều khiến cha mẹ yên tâm nhất là các con vẫn giữ được sự tự tin và tinh thần học tập tích cực.
Thực ra, khi điểm số đã có rồi, nóng giận hay trách móc cũng không thay đổi được kết quả. Điều con cần lúc đó thường không phải áp lực thêm, mà là cảm giác được thấu hiểu và đồng hành.
Đặc biệt khi con thi không tốt, cha mẹ càng nên kiềm chế việc nổi nóng ngay lập tức. Một lời động viên đúng lúc đôi khi có tác dụng hơn rất nhiều những câu trách mắng.
Điểm số quan trọng, nhưng sự tiến bộ dù nhỏ của con cũng rất đáng được ghi nhận. Những lời khen chân thành và kịp thời sẽ giúp trẻ có thêm tự tin để tiếp tục cố gắng trên chặng đường học tập lâu dài.
3. Cùng con tìm nguyên nhân thay vì chỉ nhìn điểm số
Khi kết quả thi không như mong muốn, chắc chắn sẽ có nguyên nhân phía sau.
Có thể con chưa nắm vững kiến thức nền, phương pháp học chưa phù hợp, gặp áp lực trong cuộc sống, sức khỏe không tốt hoặc đơn giản là quá căng thẳng khi làm bài.
Điều cha mẹ cần làm không phải là liên tục trách móc, mà là cùng con tìm ra vấn đề rồi từng bước tháo gỡ.
Hãy giúp con nhìn lại:
Sai ở đâu, phần nào còn yếu, thói quen nào cần điều chỉnh, cách học nào chưa hiệu quả… Sau đó cùng con lên kế hoạch cải thiện từng chút một.
Nếu có điều kiện, phụ huynh có thể cùng con lập một bảng kế hoạch học tập đơn giản. Ghi lại những phần còn thiếu sót, những kỹ năng cần cải thiện rồi kiên trì điều chỉnh mỗi ngày.
Nhà văn Nga Maxim Gorky từng nói:
“Chỉ cần biết tự kỷ luật với bản thân dù là rất nhỏ, con người cũng sẽ trở nên mạnh mẽ hơn.”
Thực tế, trong học tập cũng vậy. Đôi khi chỉ là những thay đổi rất nhỏ nhưng nếu duy trì đủ lâu sẽ tạo ra khác biệt lớn.
Sau mỗi kỳ thi, điều quan trọng không nằm ở việc tiếc nuối bao nhiêu điểm, mà là con học được gì từ lần vấp đó. Khi biết nhìn lại nguyên nhân gốc rễ và kiên trì cải thiện từng điểm yếu, kết quả ở những lần sau thường sẽ thay đổi rõ rệt.
Lời nhắn gửi dành cho cha mẹ
Một lần thi chưa tốt không đáng sợ. Điều đáng lo hơn là trẻ không biết phải đối diện với thất bại như thế nào.
Vì thế, nếu con đạt kết quả chưa như mong muốn, điều cha mẹ nên làm là giúp con giải tỏa cảm xúc tiêu cực, tránh để trẻ rơi vào tâm lý chán nản hay buông xuôi.
Quan trọng hơn cả, hãy cùng con rút kinh nghiệm, điều chỉnh lại cách học và tiếp tục bước tiếp. Bởi trên hành trình trưởng thành, điểm số chỉ là một chặng nhỏ, còn sự tự tin và tinh thần không bỏ cuộc mới là điều theo con lâu dài.
